Z dziejów pomnika Tadeusza Kościuszki w Radziejowie [zdjęcia]

Karol Szmagalski
30. rocznica odbudowy pomnika Tadeusza Kościuszki w Radziejowie

W 2017 roku przypadnie 30. rocznica odbudowy pomnika znakomitego Polaka, Tadeusza Kościuszki przez społeczeństwo Radziejowa. Warto, więc przypomnieć garść faktów, zgodnie z zasadą „tyle jesteśmy warci, ile po nas zostanie…”.

W tym miejscu dodam, że pomnik Naczelnika wzniesiony w 100. Rocznicę jego zgonu (1917) i zburzony przez Niemców w 1940 r. został odbudowany w 1987 r. Pomnik Tadeusza Kościuszki w Radziejowie – pomnik Tadeusza Kościuszki zlokalizowany w Radziejowie. Upamiętnia kilkutygodniowy pobyt Kościuszki na Kujawach (m.in. we Włocławku i Radziejowie), w 1790, kiedy to wypełniał zadania Komisji Wojskowej Obojga Narodów.

Monument ufundowano jeszcze przed ukończeniem działań wojennych I wojny światowej w 1917 na setną rocznicę zgonu Naczelnika, a poświęcono 3 maja 1918. Naziści niemieccy zniszczyli go podczas II wojny światowej (1940). Kilka elementów pomnika, z narażeniem życia, zabrali i przechowali podczas okupacji mieszkańcy miasta. W 1982 podjęto starania o odbudowę monumentu – inicjatorem było Towarzystwo Miłośników Kujaw. Zebrano składki od darczyńców z miast Kujaw i Pomorza.

Autorem odbudowanego pomnika by Giotto Dymitrow z Konina, a uroczystość odsłonięcia miała miejsce 11 października 1987 w obecności żołnierzy z 1. Warszawskiej Dywizji im. Tadeusza Kościuszki. Aktu odsłonięcia dokonał generał Henryk Szafrański – szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego we Włocławku. Oddano salwę honorową, odbyły się też pokazy musztry paradnej. Wystartował również balon Tadeusz Kościuszko.

Myślę, że warto nieco o tym pomniku opowiedzieć.

Był rok 1917 i nie było jeszcze niepodległej Polski, o której Polacy śnili i za którą wciąż krew przelewali. Powstanie pomnika Tadeusza Kościuszki był pierwszym zwiastunem odrodzenia Ojczyzny. Pomysłodawcą budowy był ksiądz Mateusz Grabowski, który poddał myśl uczczenia stulecia śmierci Wodza na stulecie śmierci przypadające w 1917 roku pomnika Tadeusz Kościuszki. Budowę sfinansowano były z datków zbieranych podczas kwest i specjalnie organizowanych zabaw. Gotowa rzeźba wiosną 1918 roku została przywieziona do Radziejowa i ustawiona na środku rynku. Ceremonia uroczystego poświęcenia odbyła się 3 maja 1918 roku.

„Tadeuszowi Kościuszce w setną rocznicę zgonu 1917 roku – Rodacy” – taki napis widnieje na pomniku bohatera narodowego a podstawę zdobi wyrzeźbiony Herb miasta Radziejowa z Orłem. Radziejowa Jak wynika z inskrypcji umieszczonej na cokole pomnika, został on wyrzeźbiony i postawiony na rynku miasta w roku 1917, staraniem miejscowego społeczeństwa, które w ten sposób chciało oddać hołd Tadeuszowi Kościuszce – postaci stanowiącej symbol patriotyzmu i narodowo – wyzwoleńczych zmagań Polaków. Starano się odnaleźć Akt Erekcyjny, jak i spis Honorowego Komitetu Budowy Pomnika. Niestety się to nie udało. Z przekazów ustnych wiadomo, że taki komitet powstał w roku 1916. Trzeba jednak stwierdzić, że komitet powstał i musiał sprawnie działać, czego efektem było odsłonięcie i poświęcenie pomnika już w 1917 r.

Inicjatorem wniesienia pomnika był właściciel majątku Broniewek, Pan Włodzimierz Chrząstowski. Dzięki niemu powstał Komitet Obywatelski, został sprowadzony jasny piaskowiec z kamieniołomów „Rakowiczki” obok Bolesławca. Jest bardzo prawdopodobnie ,że został wybrany przewodniczącym Komitetu Obywatelskiego. To dzięki niemu było w jego majątku możliwe wyżywienie przez długie tygodnie ekip pracujących przy pracach kamieniarsko – rzeźbiarskich, czy udzielanie przez swoich pracowników rolnych pomocy przy przetaczaniu ciężkich fragmentów pomnika. O dobrej atmosferze może świadczyć taki fakt, że zadowoleni kamieniarze – rzeźbiarze wyrzeźbili jego popiersie, które umieszczone było na słupie przy ogrodzeniu. Stało ono tutaj jeszcze kilka lat po II Wojnie.

Postawiony pomnik Tadeusza Kościuszki na środku rynku w Radziejowie, w okresie międzywojennym, był miejscem wszystkich uroczystości, zgromadzeń i wieców. Był otoczony solidnym i estetycznym parkanem z betonu i żelaza, rosły przy nim piękne biało – czerwone róże sztamowe, mające opiekunkę Panią Stanecką.

Pomnik stał na rynku Radziejowa do wiosny 1940 roku, kiedy to został ściągnięty przez hitlerowców i został zakopany na rozkaz władz okupacyjnych w miejscu dzisiejszej fontanny. Po oswobodzeniu Radziejowa 20 stycznia 1945 roku, rozbity pomnik wydobyto z ziemi i złożono na kilka lat obok dzisiejszej księgarni. Po następnych latach został przewieziony i złożony przy budynkach magazynowych Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej.

W 1982 roku powstała idea jego odbudowy i rekonstrukcji. Powołano społeczny Komitet Obywatelski z ośmioosobowym prezydium. Warto przypomnieć jego skład: Józef Górczyński – przewodniczący, Józef Nowakowski – sekretarz, Józef Bartczak – skarbnik, Waldemar Dziubich – członek, Ryszard Pernak – członek, Stanisław Pawelec – członek, Ryszard Czachorowski – członek, Marek Szuszman – członek.

Odbudowa zniszczonego przez Niemców pomnika trwała blisko 5 lat. Uroczystego jego odsłonięcia dokonano 11 października 1987 roku. Przez cały ten okres trud z realizacją odbudowy spoczywał na barkach komitetu jego odbudowy. Najaktywniej w nim działali: Józef Ryszard Pernak, Józef Nowakowski, Ryszard Czachorowski.

W dniu 28 kwietnia 1992 roku zgodnie z Uchwała nr 1/92 zebrali się członkowie Prezydium Komitetu Odbudowy Pomnika Tadeusza Kościuszki w Izbie Regionalnej Towarzystwa Miłośników Kujaw w Radziejowie zakończył działalność takim oto stwierdzeniem:

„Biorąc pod uwagę, że ustalony harmonogram związany z pracami odbudowy Pomnika Tadeusza Kościuszki w Radziejowie został w całości wykonany, a sam monument w dniu 11 października 1987 roku uroczyście odsłonięty, głosząc po wsze czasy chwałę Naczelnika w chłopskiej sukmanie a miastu splendor historyczny, Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika w Radziejowie, uznając zbędność dalszego istnienia, podejmuje uchwałę o samorozwiązaniu”

W realizację tego tematu zaangażowało się całe społeczeństwo. Wiele starać pochłonęło odtworzenie wiernych kopii pomnika. Na utworzone konto odbudowy pomnika płynęły dary z miasta, gminy, z Bydgoszczy, Włocławka. Pracowano w czynie społecznym. Harcerze, młodzież szkolna, zakłady pracy, szkoły i instytucje gromadziły metale kolorowe.

Sama rekonstrukcja pochłonęła znaczne koszty. Największą ofiarnością wykazała się załoga dawnej Spółdzielni Transportu Wiejskiego i miejscowy Bank Spółdzielczy.

Z organizacji trzeba wymienić ZBoWiD. Znaczny był udział Domu Kultury, młodzieży wszystkich szkół miasta, która to prowadziły zbiórkę złomu i metali kolorowych potrzebnych do odlewów. Obok naszych placówek edukacyjnych społeczne konto zasiliły też pieniądze przekazane przez Szkołę Podstawową im. Tadeusza Kościuszki w Bydgoszczy. Nie do przecenienia była pomoc finansowa MGRN, konserwatora zabytków, samorządu mieszkańców czy rad sołectw: Biskupice, Czołowo, Stary Radziejów.

Za duże zaangażowanie, starania i ofiarność najbardziej zasłużeni w dziele odbudowy pomnika wręczono okolicznościowe dyplomy i medale.

INFO Z POLSKI - przegląd najciekawszych informacji ostatnich dni w kraju

Wideo

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3